قوانین و ضوابط قطع اشجار

«قانون اصلاح لايحه قانوني‌حفظ‌وگسترش فضاي سبزدرشهرها مصوب۱۳۵۹شوراي انقلاب» مصوب ۱۳/۵/۱۳۸۸مجمع تشخيص مصلحت نظام
ماده ۱ – به منظورحفظ وگسترش فضاي سبز وجلوگيري ازقطع بي رويه درختان،قطع هرنوع درخت ويانابودكردن آن به هرطريق درمعابر، ميادين، بزرگراه ها، پارك ها، بوستان‌ها،باغات ونيز محل هايي كه به تشخيص شوراي اسلامي شهر، باغ شناخته شوند درمحدوده وحريم شهرها بدون اجازه شهرداري ورعايت ضوابط مربوطه ممنوع است.
ضوابط وچگونگي اجراء اين ماده در چهارچوب آئين نامه مربوطه با رعايت شرايط متنوع مناطق مختلف كشورتوسط وزارت كشورباهماهنگي وزارت مسكن وشهرسازي،سازمان حفاظت محيط زيست،وزارت جهادكشاورزي وشهرداري تهران تهيه وبه تصويب شوراي عالي استان ها مي رسد.
تبصره ۱- اصلاح و واكاري باغات درحريم شهرها به شكل جزئي ويا كلي مشمول اين ماده نيست وطبق ضوابط مصوب وزارت جهاد كشاورزي انجام مي شود.
تبصره۲ – مصوبات شوراي عالي استان ها جهت تطبيق باقوانين ورعايت اصل يكصد وسي وهشتم (۱۳۸)قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به اطلاع رئيس مجلس شوراي اسلامي خواهدرسيد تادرصورتي كه برخلاف قوانين بود، با ذكر دليل براي تجديد نظر واصلاح به شوراي عالي استان ها ارسال گردد.
ماده ۲ – شهرداري ها درمحدوده قانوني وحريم شهرها مكلفند ظرف مدت يكسال  شناسنامه اي شامل تعداد ونوع و محيط وسن تقريبي درختان محل هاي مشمول اين قانون را تنظيم كنند واين شناسنامه هر ۵سال يك بار قابل تجديد وسند اجراي اين قانون مي باشد.
تبصره : شهرداري ها مكلفند درختان معابر، ميادين ، بزرگراه ها وپارك ها را پس از تنظيم مشخصات آنان، پلاك كوبي كنند.
ماده ۳- مأموران شهرداري ها برحسب مورد مي توانند بر تنظيم يا تطبيق برگ شناسايي درختان با درست داشتن معرفي نامه ونمايندگي دادستاني وارد محل هاي مشمول اين قانون بشوند.
ماده ۴ – ازتاريخ اجراي اين قانون اعم از اين كه شناسنامه موضوع ماده ۲ تنظيم وابلاغ شده باشد يانه، قطع درختان مشمول قانون ممنوع است مگر با تحصيل اجازه از شهرداري طبق مقررات وضوابط مربوط.
تبصره ۱ – تفكيك اراضي مشجروباغات فقط براساس ضوابط ماده(۱)اين قانون وبارعايت ساير مقرارت شهرسازي ودرج عنوان باغ در اسناد صادره مجاز است ولي قطع درخت درهرمحل وباهرمساحت بدون كسب اجازه وفق مقرارت اين قانون ممنوع است.
تبصره ۲- درپروانه هاي ساختماني كه براساس طرح جامع ويا هادي شهرها از طرف شهرداري ها صادر مي شود تعداد درختي كه دراثر ساختمان بايد قطع شود تعيين وقيد خواهد شد. درصورتي كه پس از دريافت پروانه وقطع درخت ظرف مدت مندرج درپروانه بدون عذرموجه اقدام به ساختمان نشود مرتكب مشمول مجازات هاي مقرر دراين قانون خواهد شد.
تبصره ۳ – مالكين باغات ومحل هايي كه به صورت باغ شناخته مي شوند مكلفند به ازاء درخت هايي كه اجازه قطع آنها از سوي شهرداري صادر مي شود به تعداد معادل دوبرابر محيط بن درختان قطع شده درهمان محل ويا هر محلي كه شهرداري تعيين خواهد كرد درخت با محيط بن حداقل ۱۰سانتي متر بر طبق ضوابط ودستورالعمل هاي موجود در فصل مناسب غرس نمايند.
تبصره ۴ – كاشت وحفاظت وآبياري درختان معابر، ميادين ، بزرگراه ها وپارك هاي عمومي از اهم وظايف شهرداري ها مي باشد.
ماده ۵ – ضوابط مربوط به خزانه وجابه جاكردن ، جانشين ساختن وقطع درختان كه ملازمه با بهره برداري از نهالستان ها ، قلمستان وباغات وموارد ديگر دارد به موجب آئين نامه هاي اجرايي اين قانون تعيين خواهد گرديد.
ماده ۶ – هركس درختان موضوع ماده (۱)قانون گسترش فضاي سبز را عالماً وعامداً وبرخلاف قانون مذكور قطع ويا موجبات ازبين رفتن آنهارا فراهم آورد علاوه بر جبران خسارات وارده ، حسب مورد به جزاي نقدي ازيك ميليون (۱.۰۰۰.۰۰۰)ريال تا ده ميليون(۱۰.۰۰۰.۰۰۰)ريال براي قطع هردرخت ودرصورتي كه قطع درخت بيش از سي اصله باشد به حبس تعزيري از شش ماه تا سه سال محكوم خواهد شد.
تبصره: درصورتي كه قطع درخت از طرف مالكين به نحوي باشد كه باغي را ازبين ببرد واز زمين آن به صورت تفكيك وخانه سازي استفاده كندهمه زمين به نفع شهرداري ضبط مي‌شود وبه مصرف خدمات عمومي شهر ومحرومين مي رسد.
ماده ۷- كليه مقررات ومفاد قانوني مغايربا اين قانون لغو مي گردد.
ماده ۸ – گزارش مأمورين شهرداري هاي مأمور اجراي اين قانون كه قبلاً با وظايف ضابطين دادگستري آشنا شده اند به منزله گزارش ضابطين دادگستري است.
ماده ۹ – هركس اعم از مأموران مجري اين قانون ويا ساير اشخاص، عالماً جرايم مذكور در اين قانون را به خلاف حقيقت به كسي نسبت دهد ويا گزارش خلاف واقع بدهد به مجازات حبس جنحه تا سه سال محكوم مي شود مگر اين كه در قوانين جزايي مجازات شديدتري پيش بيني شده باشد كه در اين صورت به مجازات اشد محكوم خواهد شد.

آيين نامه قانون «قانون اصلاح لايحه قانوني‌حفظ‌وگسترش فضاي سبزدرشهرها مصوب۱۳۵۹شوراي انقلاب» مصوب ۱۳/۵/۱۳۸۸مجمع تشخيص مصلحت نظام
شوراي عالي استان ها در سي ودومين اجلاس مورخ۱۵/۵/۸۹ آئين نامه اجرايي ماده(۱)قانون اصلاح قانون حفظ وگسترش فضاي سبز درشهرها مصوب ۲۰/۴/۱۳۸۸مجمع تشخيص مصلحت نظام را كه با هماهنگي وزارت كشور، وزارت مسكن شهرسازي ، وزارت جهاد كشاورزي ، سازمان حفاظت محيط زيست وشهرداري تهران تهيه وتنظيم گرديده مستند به ماده ۱قانون مذكور به شرح زير تصويب نمود:
ماده ۱ – تعاريف
واژگان به كاربرده شده دراين آئين نامه به شرح بندهاي ذيل تعريف مي‌شود:
الف- نهال: گياه داراي ساقه(تنه)چوبي منفرد كه محيط بن آن كمتر از پانزده(۱۵)سانتيمتر باشد.
ب- درخت:گياه خشبي (چوبي)داراي ساقه منفرد اعم از درخت داراي ميوه ماكول(مثمر)وساير درختان(غيرمثمر)كه محيط بن آنها از پانزده سانتيمتركمترنباشد.
تبصره:درخت مو با هربن وبوته هاي چاي مشمول اين تعريف مي شوند.
ج- بن درخت:محل تلاقي تنه درخت يا نهال باسطح زمين است.درصورتي كه درخت در سطح زمين به چندساقه منشعب شده باشدبن قطورترين ساقه ملاك عمل خواهدبودوبقيه ساقه،شاخه محسوب مي شوند.
د – باغ: از نظراين آيين نامه به محلي اتلاق مي شودكه حداقل يكي ازمشخصات ذيل را داشته باشد:
۱-داشتن حداقل ۵۰۰مترمربع مساحت.درصورت وجودبناومستحدثات درزمين به طورمتوسط درهرشانزده(۱۶)مترمربع محوطه بازخارج ازساختمان يك اصله درخت ودرصورت عدم سابقه احداث بنابه صورت متوسط بيست وپنج(۲۵)مترمربع يك اصله درخت مثمرويا غيرمثمروياتركيبي از آنها غرس شده باشد. قطع وامحاي درختان موجب عدم احتساب تعداد درختان كسرشده درآمار (لحاظ شده دراين بند)نخواهدبود.
۲- دارا بودن سند مالكيت ويا سند مادر قبل ازتفكيك به عنوان باغ، باغچه ، زمين مشجروباغ عمارت.
۳- دارابودن سابقه راي داير باغ،دايرباغچه، دايرمشجراز كميسيون ماده دوازدهم(۱۲)قانون زمين شهري.
۴- محل هايي كه درحريم شهر توسط وزارت جهاد كشاورزي باغ شناخته شده اند.
۵- محل هايي كه به تشخيص شوراي اسلامي شهر باغ شناخته مي شوند.
ه- فضاي سبز شهري: عرصه هاي مشجر وداراي پوشش گياهي درمحدوده وحريم شهرها كه داراي مالكيت عمومي،دولتي وخصوصي باشند.
و- قانون: منظور از قانون دراين آيين نامه قانون«اصلاح قانون حفظ وگسترش فضاي سبزدرشهرها مصوب سال ۱۳۵۹شوراي انقلاب» مي باشدكه درتاريخ ۱۳/۵/۸۸به تصويب مجمع تشخيص مصلحت نظام رسيده است.
ماده ۲ – حدنصاب تفكيك باغات درمحدوده شهرها۲۰۰۰مترمربع ودرحريم شهرها براساس حدنصاب مشخص شده درقانون جلوگيري از خرد شدن اراضي كشاورزي (صرفاً درمورد باغات)وآيين نامه مصوب هيأت وزيران آن مي باشد.
ماده ۳- شهرداري مكلف است قبل از صدور پروانه ساختماني براي بررسي هرنوع تغيير وضعيت وتعداد درختان املاك واراضي موضوع ماده۱ اين آيين نامه وصدور پايان كارآن دسته از املاكي كه پس از صدور پروانه ساختماني وضعيت وتعداد درختان موجود درعرصه آنها دچار تغيير شده است، موضوع را ازكميسيون تبصره يك ماده يك قانون حفظ وكاربري اراضي زراعي وباغ ها مستقر درسازمان جهاد كشاورزي استان استعلام نمايد.
ماده ۴ – كاشت ، حفاظت وآبياري درختان وفضاهاي سبزمعابر، ميادين ، بزرگراه هاوبوستان‌هاي عمومي واقع در داخل محدوده شهرها به استثناي بوستان هاي محيط زيست ومناطق چهارگانه موضوع بند الف ماده۳قانون حفاظت وبهسازي محيط زيست از وظايف شهرداري است.
تبصره ۱ – حفظ ونگهداري وآبياري درختان درساير محل هاي مشمول قانون به عهده مالكين، ساكنين (بهره برداران)ومتصرفين آنها است.
تبصره ۲- درمورد موقوفات ؛ متوليان ومتصديان يا قائم مقام قانوني آنان يا مستأجرين ، بهره‌برداران ومتصرفين مسئول آبياري ونگهداري درختان هستند.
تبصره ۳ – درصورت اهمال درنگهداري درختان مشمول قانون ، شهرداري موظف است با أخذ مجوز از دادستان ، رأساً نسبت به آبياري ونگهداري آنها اقدام وهزينه هاي متعلقه را با پانزده درصد(۱۵%)اضافي به عنوان كارمزد از مالك دريافت نمايد ليكن درصورت اعلام مالك مبني بر عدم توانايي درنگهداري درختان شهرداري مجاز است درخصوص حفظ ونگهداري درختان به مالك مساعدت نموده وتنها هزينه هاي مترتبه را از وي دريافت نمايد. درصوت استنكاف مالك يا متصدي از پرداخت هزينه هاي             فوق الذكر،اداره اجراي احكام ثبت محل بادستور دادستان مكلف است نسبت به وصول و واريز آن به حساب شهرداري طبق اجراي اسناد لازم الاجرا اقدام نمايد.
ماده ۵ – براي قطع وجابه جايي هرگونه درخت درمعابر واماكن عمومي ، دولتي وخصوصي واقع درمحدوده وحريم شهر، بادرخواست مالكين ، متوليان ، متصديان واشخاص مسئول اين اماكن ، درموارد زير پس از تصويب كميسيون موضوع ماده ۷ اين آيين نامه شهرداري مكلف به صدور مجوز مي باشد.
الف – درخت غير مثمري كه به سن بهره وري رسيده باشد وبه قصد انتفاع از چوب آن درخواست قطع داده شده باشد كه دراين صورت بايد به جاي آن توسط مالك يا متقاضي مجدداً درخت غرس شود. چنانچه شهرداري مايل به حفظ درخت باشد ، بهاي عادله چوب آن را با توافق با مالك پرداخت               مي نمايد ودر صورت اختلاف بهاي آن طبق نظر كارشناس رسمي دادگستري تعيين وبه مالك پرداخت خواهد شد.
ب- درختي كه به علت آفت زدگي ، بيماري ، انگل ويا علل غير عمد ديگر خشك شده ويا احتمال سرايت آفت وبيماري از آن به ديگر درختان وگياهان وجود داشته باشد ويا احتمال سقوط آن برود كه دراين صورت بايد به جاي آنها نهال به ميزان دو برابر محيط بن درخت غرس شود.(مطابق تبصره ۲ انجام شود.)
ج – درخت درمحل احداث ساختمان ويا مسير راه،كانال ومجاري آب،خطوط انتقال برق،لوله كشي نفت،گاز،تلفن ونظايرآن قرارگرفته باشدويا به هرنوعي مانع ازاجراي طرح هاي عمراني وعمومي باشد.
د – درخت واقع درمعابر ويا ميادين مانع عبور ومرور طبيعي باشد ويا وجود آن براي مالكين وساكنين مزاحمت ايجاد كرده باشد.
تبصره ۱ – كليه دستگاه هاي ارائه دهنده خدمات شهري(ازقبيل آب، فاضلاب ، گاز ، برق ، مخابرات ، شركت پخش فراورده هاي نفتي وشهرداري وسازمان هاي وابسته به آن …) موظفند قبل از انجام هرگونه عمليات عمراني كه مستلزم قطع درختان ويا تخريب فضاي سبز باشد ، علاوه بر ساير مجوزهاي لازم ، از شهرداري (كمسيون موضوع ماده ۷آيين نامه)مجوز أخذ نمايند.
تبصره ۲ – درمورد بندهاي(ج)و(د) اولويت با انتقال درختان درفصل مناسب با نظارت شهرداري وبا رعايت اصول علمي وفني مي باشد ودرصورت اجتناب ناپذير بودن قطع درخت وعدم امكان واكاري مي بايد با رعايت اصول ايمني به ازاي درخت هايي كه اجازه قطع آن از طرف كميسيون ماده ۷ اين آيين نامه صادر مي شود به تعداد دوبرابر مجموع محيط بن ها درمحل تعيين شده كه شهرداري معين مي كند غرس نمايد.
تبصره ۳- عوارض قطع درخت موضوع اين ماده طبق تعرفه اي كه به پيشنهاد شهرداري به تصويب شوراي اسلامي شهر مي رسد ، توسط شهرداري أخذ خواهد شد.
تبصره ۴- فعاليت وبهره برداري از خزانه، قلمستان با عمده فعاليت آنها براساس مجوز ودستور العمل شهرداري بلامانع است.
ماده ۶ – درصورتي كه شخص يا اشخاص اعم از حقيقي وحقوقي موجبات اتلاف وامحاي درختان موضوع قانون را فراهم آورند شهرداري دراجراي ماده ۳ اين آيين نامه موظف است نسبت به تعقيب جزايي وأخذ جريمه از طريق مراجع قضايي وپيگيري جبران خسارت وارده اقدام نمايد.
مأمورين شهرداري كه دراجراي ماده ۵ اين قانون از انجام اين وظيفه تعلل نموده وبه موقع اقدام نكنند مختلف شناخته شده ومورد تعقيب قانوني قرار خواهند گرفت.
ماده ۷- به منظور نظارت بر حسن اجراي قانون وآيين نامه اجرايي آن وتشخيص باغات كميسيوني مركب از اعضاي زير در هرشهرداري تشكيل مي شود.
الف – يكي از اعضاي شوراي اسلامي شهر به انتخاب شورا.
ب – يك نفر به انتخاب شهردار ترجيحاً معاون شهرسازي ويا معاون خدمات شهري شهرداري.
ج – مدير عامل سازمان پارك ها وفضاي سبز ودر صورت عدم وجود سازمان پارك ها وفضاي سبز درشهرداري، مسئول فضاي سبز شهرداري.
تبصره ۱ – شهرداري موظف است براي صدورپروانه ساختماني درعرصه هاي بامساحت بيش از ۵۰۰مترمربع كه درمحدوده شهرواقع مي باشد نظر كميسيون فوق را أخذ نموده ومطابق آن عمل نمايد.
تبصره ۲- شهرداري موظف است دركلان شهرها براي صدور پروانه ساختماني درعرصه هاي بين ۵۰۰تا ۲۰۰۰متر مربع واقع درمحدوده شهر كميسيوني مركب از اعضاي زير را درهر يك از مناطق شهرداري تشكيل داده ونظريه كميسيون را أخذ ومطابق آن اقدام كند:
الف – نماينده شوراي اسلامي شهر به انتخاب رييس شورا.
ب- مدير منطقه شهرداري ودرصورتي كه شهرداري منطقه نداشته باشد، شهردار آن شهر.
ج – نماينده مدير عامل سازمان پاركها وفضاي سبز شهرداري ، درصورت عدم وجود سازمان پارك ها وفضاي سبز درشهرداري نماينده خدمات شهري شهرداري.
تبصره ۳- جهت تشخيص باغات توسط شواري اسلامي شهر ، شهرداري موظف است درخواست مالك وذينفع با درخواست خود رابا سوابق ومداركي كه دربند (د) ماده ۱ آيين‌نامه مذكور آمده است به كميسيون ماده ۷ ارسال نمايد ونظر كميسيون را كه حداكثر ظرف مدت يك ماه صادر خواهد شد ، به ذينفع ابلاغ كند. درصورتي كه ذينفع دوماه بعداز أخذ ابلاغ شهرداري به نظريه كميسيون اعتراض داشته باشد، اعتراض خود را به شهرداري تقديم خواهد كرد. شهرداري آن را به شوراي اسلامي شهر ارسال خواهدداشت.نظر شوراي اسلامي شهر درمورد تشخيص باغ قطعي است. درغير اين صورت چنانچه مالك يا ذينفع پس از دوماه به نظر كميسيون مزبور اعتراض ننمايد مصوبه كميسيون به عنوان رأي قطعي ونظر شوراي اسلامي شهر تلقي خواهدشد.
ماده ۸ –متقاضيان قطع،جابه جايي يا سربرداري درختان بايددرخواست خودرابه شهرداري محل ارايه وفرم مخصوصي كه دراين زمينه توسط شهرداري دراختيارآنان قرارداده مي شودتكميل وتحويل نمايند.
شهرداري مكلف است حداكثرظرف مدت يك هفته ازتاريخ تسليم وثبت،درخواست متقاضي را به كميسيون ماده۷موضوع اين آيين نامه ارجاع نمايد.كميسيون مزبورمكلف است حداكثرظرف مدت يك ماه درخصوص درخواست متقاضي اتخاذتصميم نمايدوشهرداري حداكثرظرف مدت يك هفته ازتاريخ ابلاغ نظركميسيون،موضوع را به متقاضي اعلام نمايد.درصورت عدم اتخاذتصميم توسط كميسيون ياتأخيردرابلاغ پس ازموعدمذكور،شهرداري مكلف است حسب تقاضاي متقاضي مجوز صادر كند.
تبصره ۱- شهرداري ومتقاضي تحت هيچ شرايط قبل از دريافت مجوز لازم ، مجاز به قطع درخت يا سربرداري با جابه جايي آ ن نخواهد بود.
تبصره ۲- شهرداري موظف است درصورت درخواست متقاضي براي جابجايي يا سربرداري درخت رعايت ضوابط اصولي علمي وايمني رانموده وامكانات وتسهيلات مورد نياز را درقبال دريافت اجور وهزينه هاي مترتبه دراختيار متقاضي قرار دهد.
ماده ۹ – كميسيون ماده ۷ موظف است ضوابط مربوط به رعايت اصول فني وايمني وهمچنين نحوه استفاده از تجهيزات وامكانات شهرداري براي سربرداري وجابه جايي درختان وفضاهاي سبز را تدوين نموده وپس از تصويب شوراي اسلامي شهر اعلام عمومي نمايد.
تبصره – هرگونه جابجايي درختان توسط مالكين،متصديان وذينفعان وشهرداري درمحدوده وحريم شهر ودر معابر واماكن عمومي وخصوصي با أخذ مجوز از كميسيون موضوع ماده ۷ امكان پذير است . در غير اين صورت شهرداري موظف به جلوگيري است. سربرداري وهرس طبق دستور العملي كه توسط شهرداري تهيه وابلاغ خواهد شد صورت مي پذيرد تا موجب رشد درختان وجلوگيري از خشك شدن آنها گردد.
ماده ۱۰- دراجراي مواد۱و۷ قانون حفظ وگسترش فضاي سبزدرشهرهاواصلاحيه هاي آن شهرداري موظف است شناسنامه باغات مشمول اين قانون را به همراه مشخصات ذيل تهيه كرده وبروز نگهداري نمايد:
الف – شماره پلاك ثبتي يا شماره نوسازي پلاك مشمول .
ب- مساحت ملك.
ج- نشاني دقيق محل شامل : شهر، منطقه ، ناحيه ، خيابان ، كوچه، شماره، نام مالك يا ذينفع.
د- تعداد ومشخصات هريك از درختان مشمول قانون به تفكيك نوع مثمر وغير مثمر.
ه- نام ، مشخصات ، سمت وامضاي مأمور تنظيم كننده اطلاعات شناسنامه كه به عنوان ضابط دادگستري شناخته مي شود.
تبصره ۱ – شهرداري موظف است پس از شناسايي ، باغ هاي واقع درمحدوده وحريم شهر آنها را روي نقشه وسامانه هاي مربوطه (GISو…) مشخص واعلام نمايد. اين باغ ها به هيچ وجه ، حتي درصورت قطع تمام درختان ، بدون أخذ مجوزهاي قانوني از عنوان باغ خارج نخواهند شد.
تبصره ۲- شهرداري موظف است نسخه اي از شناسنامه تنظيمي محل مزبور را به مالك يا ذينفع يا قائم مقام قانوني وي ابلاغ نمايد.
تبصره ۳- شهرداري موظف است هرسال نسبت به پلاك كوبي حداقل بيست درصد فضاي سبز خود اقدام نمايند.
ماده ۱۱- شهرداري مكلف است از مشخصات درختان واقع درمعابر، ميادين، بزرگراه ها وبوستان هاي عمومي فهرستي شامل نوع درخت، محيط بن، محل كاشت وتاريخ گزارش ، تهيه وتنظيم نموده ومراتب را با پلاك كوبي روي درختان وروي سامانه هاي مربوط (GISو…) منعكس نمايد.
ماده ۱۲- به منظور حفظ،نگهداري واحياي باغات وزمين هاي مشجر ، شوراي اسلامي شهر موظف است به منظور حفظ ونگهداري باغات خصوصي ، دستور العمل هاي تشويقي براي ساخت وساز محدود دراين املاك را درچارچوب قوانين وضوابط شوراي عالي شهرسازي ومعماري ايران تهيه وتصويب نمايند.
ماده ۱۳- وزارت مسكن وشهرسازي وشهرداري ها موظفند درجهت حفظ باغات مخصوصاً درشهرهايي كه سرانه فضاي سبز آنها كمتر از استاندارد است درمطالعات طرح جامع شهرها حتي الامكان باغات را دركاربري فضاي سبز پيش بيني نمايند.
تبصره ۱- شهرداري ها وشوراهاي اسلامي شهر شرايطي فراهم نمايند تا باخريد باغات محدوده شهر، بوستان هاي شهري در آنها احداث ودر اختيار عموم قرارگيرد.
تبصره ۲- شهرداري ها موظفند براي حفظ باغات بزرگ شهري حتي الامكان حمايت هاي لازم را از مالكان آنها به عمل آورند.
تبصره ۳- شهرداري ها موظفند در شهرهايي كه سرانه فضاي سبز آنها كمتر از استاندارد است، برنامه پنج ساله ادواري براي حفظ وگسترش فضاي سبز شهررا تهيه وبه تصويب شوراي اسلامي شهربرسانند.
مقدمه:
انسان شهرنشين امروزه دركنار بهره مند شدن ازمزاياي تكنولوژي وصنعت درمعرض خطر انواع آلودگي هاي مضر وخطرناك ناشي از آن نيز قراردارند. لذا هم از لحاظ اينكه اهميت سلامت انسان ونسل بشر در اولويت امور قراردارد وهم ازلحاظ توسعه پايدار وجود خود انسان محوريت خاص يافته است. درنتيجه حفظ وپاكي وساختار طبيعي محيط زيست وپالايش آن ازآلودگي ها چه ازنظر            سازمان هاي ملي مسئول وچه از نظر سازماندهي مرتبط بين‌المللي ضرورت اجرائي واستراتژيك خود را نمايان ساخته است.
درحيطه دانش محيط زيست منابع آلوده كننده هوا به سه دسته كلي ذيل تقسيم مي شوند:
الف- وسايل نقليه موتوري.
ب- كارخانجات، كارگاه ها ونيروگاه ها.
ج- منابع تجاري – خانگي ومتفرقه
دراين ميان دولت هاي مختلف بسته به سطح دانش فني واجرائي خود به اقدامات وتمهيداتي چون كاربرد فيلترها، افزايش كيفيت مراحل توليد وكنترل مازاد مضر توليدات خود، افزايش كيفيت سوخت هاي فسيلي و… مبادرت نموده اند. اما مهمترين، طبيعي ترين و بي‌خطرترين سياستي كه دراكثر كشورهاي پيشرفته براي كنترل آلودگي هوا ومحيط زيست شهرها پيشنهاد واقدام شده است استفاده از توانائي هاي چند جانبه وچشمگير فضاي سبز، در اين مقوله است. چه فضاي سبز توأماً ضمن كنترل وتثبيت انواع گازها ومواد مضر با توليد اكسيژن هواي سالم شهر را تأمين مي نمايد.
درايران نيز با درك اهميت وجود فضاي سبز نسبت به احداث ونگهداري آن تحت پوشش سازمان  پارك ها وفضاي سبز اقداماتي انجام گرفته است. معذالك بعلت عدم استدراك وتوجيه اهميت اين بخش از خدمات شهري فعاليت وتبلبغات موثري صورت نپذيرفته است. درصورتي كه علاوه بر اهميت وكارايي اين بخش در تأمين سلامت محيط زيست ( دركنار ساير آثارمثبت رواني ، تفريحي واجتماعي آن) به علت ماهيت وساختار زنده آن لزوم نگهداري فني وكنترل مداوم آن (مانيتورينگ) مطابق با اصول مهندسي وپيشرفته واستاندارد، حساسيت وهزينه هاي گزافي را طلب مي كند. به ويژه اگر هدف دست يابي به فضاي سبز استاندارد وكارآمد ومطابق با اصول اقتصادي وتوسعه پايدار باشد.
دراثبات اهميت اين موضوع ذيلاً به اصل ۴كنفرانس جهاني محيط زيست وتوسعه سازمان ملل در ريودوژانيرو۱۹۹۲ اشاره مي شود.
«به منظور دستيابي به يك توسعه مستمر» بايد حفاظت از محيط زيست به عنوان جزء تفكيك ناپذير توسعه تلقي شده ونبايد آن را بطور جداگانه بررسي نمود.
لذا با توجه به اهميت بسيار مهم فضاي سبز كه همانا حفظ وپالايش محيط زيست كه اولين ومهمترين بستر زندگي وعامل تداوم حيات بشر مي باشد در مقايسه با ساير سازمان ها واداراتي چون سازمان آب، برق، مخابرات، صداوسيماو… باتوجه به حساسيت كنترل مداوم (مانيتورينگ)وهزينه هاي گزاف نگهداري توسعه وپرسنلي فني آن منبع درآمدي مدون وقانون مند براي آن لحاظ نشده است.
پيرو موارد مذكور وباتوجه به نقش ارزنده وحياتي فضاي سبز در حفظ تناسب حريم فيزيكي شهرها وتوسعه شهري واستناد به قوانين شهرداري، محيط زيست وكنفرانس ها وكنوانسيون‌هاي بين المللي كه ايران نيز عضويت آنها را داراست وبه پيوست ارائه شده است لايحه پيشنهادي عوارض قطع اشجار وهزينه خدمات غرس اشجاربا هدف تثبيت ، حفظ وتوسعه فضاي سبز شهري تقديم مي گردد.
كنفرانس جهاني محيط زيست – استكهلم ۱۹۷۲
اصل۱۵- درزمينه اسكان انساني وشهرنشيني ، برنامه ريزي بايد با جهت گيري به سوي احتراز از اثرات معكوس بر محيط زيست وكسب حداكثر منافع اجتماعي ومحيط زيستي براي همه بكار رود.
كنفرانس محيط زيست وتوسعه (همايش زمين)سازمان ملل متحد، ريودوژانيرو۱۹۹۲.
اصل۴- به منظور دستيابي به يك توسعه مستمر، بايد حفاظت از محيط زيست به عنوان جزء تفكيك ناپذير توسعه تلقي شود ونبايد آن را به طور جداگانه مورد بررسي قرارداد.
كنوانسيون ساختاري سازمان ملل متحد درباره تغييرات اقليمي – نيويورك۱۹۹۲
(عضويت ايران: ۱۸ژوئيه ۱۹۹۶مصوب ۶/۳/۱۳۷۵)
ماده۳- الف) اعضاء كنوانسيون مي بايست سيستم آب وهوا را به نفع نسل هاي فعلي وآتي بشر بر اساس برابري وبر طبق مسئوليت هاي مشترك ولي متفاوت وقابليت هاي خود مورد حمايت قراردهند. بنابراين كشورهاي پيشرفته مي بايست پيشرو مبارزه با تغييرات آب وهوا واثرات سوء آن باشند.
ب) اعضاء كنوانسيون مي بايست اقدامات پيشگيرانه اي جهت جلوگيري يا به حداقل رسانيدن تغييرات آب وهوا وكاهش اثرات سوء آن به كار گيرد.
شهردار محترم، اين سازمان درراستاي اجراءماده يك قانون اصلاح «لايحه قانوني حفظ وگسترش فضاي سبز درشهرهامصوب۱۳۵۹شوراي انقلاب» مصوب ۱۲/۵/۱۳۸۸مجمع تشخيص مصلحت نظام ، وظايف بسيار خطيري را بر عهده داردكه انجام هركدام از آنها مستلزم وجود برنامه اي دقيق،آئين نامه هاي اجرايي وتعرفه هاي جامع وكامل مي باشد. درسنوات قبل تنها عامل باز دارنده از روند نابودي باغات خصوصي ونيمه خصوصي ارائه شكايت هاي حقوقي از مالكين ويا تحميل پرداخت جرايم ريالي ناچيز به آنان بوده است كه متأسفانه به دليل نامعتدل وعلي رغم پيگيري هاي لازم از سوي سازمان پارك ها وفضاي سبز به نمايندگي از شهرداري قم بيش از صدها هكتار از اراضي بشر وباغات سطح شهر قم نابود تا شاهد بروز تغييرات محسوس در اكولوژي واقليم شهرمان باشيم.
تنها به اين نكته بسنده مي شود كه براساس تجربه وتحليل داده هاي آماري آب وهواي مربوط به ۳۰سال گذشته، سرعت بادهاي غالب افزايش ميانگين رطوبت نسبي كاهش ، طول دوره روزهاي يخبندان كاهش، ميانگين ميزان بارندگي كاهش، ميانگين درجه حرارت افزايش يافته است. نا گفته پيداست اين تغييرات حاصل اقدامات انسان هاي است كه با تصميمات غير كارشناسي خود لكه هاي سايه وساختماني درون بستر سبزراگسترش تا نهايتاً دربرگيرنده نقاط سبز شدند واز هزاران هكتارباغ هاي خرم شهرمان ، امروز بيش از ۴۰۰هكتار باقي نمانده است. شهردار محترم ، حفظ باغات موجود وجايگزيني فضاي سبز درازاء درختان وعرصه‌هاي مشجر نابود شده مستلزم ميلياردها ريال اعتبار وسال ها زمان مي باشد.
سازمان پارك ها به منظورتقويت عامل بازدارندگي ونيز جبران هزينه هاي كاشت نهال ها به ازاء درختان قطع شده در باغات وشوارع،پيشنهادافزايش تعرفه قطع وغرس اشجارراپس ازتصويب هيئت مديره محترم سازمان پاركها وشوراي سازمان تقديم مي نمايد.دراين پيشنهاد مطرح شده با لحاظ نمودن:
۱-   آب : از لحاظ كيفي ، كمي ، منابع ، خطوط انتقال وحق آبه ها و…
۲-   خاك: ازجنبه بافت ، دانه بندي ، ساختمان ، قليايي بودن ، مواد تشكيل دهنده و…
۳-   اقليم:ميزان‌بارندگي ، رطوبت‌نسبي ، ماكزيمم ومينيمم درجه حرارت ،بادهاي‌غالب‌و…
۴-   ارزش مكاني درختان وموقعيتي كه باغ درآن قراردارد(نسبت منطقه اي محل).
۵-   ميزان سرانه فضاي سبز آن منطقه
۶-   ارزش پرورش ونگهداري اشجاردرمنطقه خاص وتفاوت درهزينه هاي نگهداري آنها.
۷-   وجود محدوديت غير قابل انكار درانتخاب وتنوع گونه هاي گياهي درقم.
۸- سرعت رشدونمودرختان درمنطقه مربوطه(رشدكندوبطني، سريع الرشد)وتعيين ضرايب،            هزينه هاي واقعي قطع اشجار وغرس آنان تهيه وتنظيم وانشاا… به تصويب شوراي محترم اسلامي شهر برسد.
دراولين تقسيم بندي درختان درشهر قم مي توان به درختان مثمر ودرختان غير مثمر اشاره كرد.
۱- درختان مثمر: درختاني هستند كه ميوه آنها خوراكي ومورداستفاده تغذيه اي قرارمي‌گيرندوبه دوگروه تقسيم مي شوند:
الف)درختان مثمردرجه يك،كه فراواني بالاي درسطح شهرداشته وعمرمفيد بهره‌برداري وسن دير زيستي بالايي دارندوهمچنين ازتاج گسترده اي برخوردارند.مثل انار،انجير،گوجه سبز،به،خرمالو، سيب، توت، گردو.
ب)درختان مثمر درجه دو، از فراواني كمتر برخوردارندوتاج آنان كم وهمچنين نسبت به درختان مثمر ديگر سريع الرشدتر محسوب مي شوند.مثل بادام پسته، زيتون، عناب، سنجد، فندوق، آلو.
۲- درختان غير مثمر: درختاني هستند كه ميوه آنها خوراكي نبوده وبيشتر مورد استفاده تزئيني، صنعتي وزيست محيطي دارندوبه دوگروه تقسيم مي شوند.
الف) درختان غير مثمر درجه يك: كه فراواني بالايي در سطح شهر داشته واز تاج گسترده برخوردار وبسيار ديرزيست بوده وهمچنين چوب آنها ارزش اقتصادي خوبي دارد مثل كاج، سرو، اقاقيا، ون، نارون پيوندي، ملج، اكاليپتوس
ب)درختان غير مثمر درجه دو: ازفراواني كمتري برخوردار وشرايط رشدونموكمتري دارند.مثل پده، عرعر، صنوبر، سروناز، تاغ، گز، سروخمره اي
– معرفي ضرايب
۱- ضريب: ارزش منطقه اي(P)                           م۲P< م۳P < م۴P < م۱P
۲- ضريب: سرانه فضاي سبز منطقه(K)                  م۴k< م۲k < م۴k < م۴k
۳- ضريب نوع درخت(M)                                ۴M<۳M <۲M <۱M
غيرمثمردرجه۲   مثمر درجه۲      غير مثمر درجه۱     مثمردرجه۱

۴- ضريب حفظ ونگهداري درختان درمناطق(Z)                       ۴Z<۳Z <۲Z <۱Z
م۴          م۳           م۲           م۱
۵- هرسانتي‌مترمازاد بر۵۰ سانتي‌متربن‌درخت(X )                                                                              ۶-هرسانتي متر مازاد بر۱۰۰ سانتي متربن درخت(Y )
۷- هر سانتي متر مازاد بر ۵۰سانتي متر بن شاخه درخت(L)

نحوه وصول عوارض قطع اشجارواخذ خدمات غرس اشجار
باعنايت به تبصره۳ ماده۵آيين نامه قانون«اصلاح قانون حفظ وگسترش فضاي سبزدرشهرها مصوب سال۱۳۵۹ شوراي انقلاب»مصوب ۱۳/۵/۱۳۸۸ مجمع تشخيص مصلحت نظام دستورالعمل زيرجهت اخذ عوارض قطع اشجاروغرس اشجارجايگزين تهيه كه پس ازتصويب شوراي محترم اسلامي شهر،درشهرداري قم مورد عمل واقع شود.
ماده۱: اشخاص حقيقي وحقوقي كه مبادرت به قطع درخت مي نمايندموظف به پرداخت عوارض به شرح ذيل مي باشند:
الف- عوارض قطع درخت بامجوزشهرداري:به شرح جدول پيوستي به شماره۱ مي باشد.
ب- عوارض قطع درخت بدون اخذمجوزازشهرداري:معادل دوبرابر«عوارض قطع درخت بامجوزازشهرداري است».
ماده۲: چنانچه مالك يامتقاضي باحصول مجوزويابدون مجوزدرختي راقطع وياموجبات نابودي آن را فراهم كند،علاوه برپرداخت عوارض قطع درخت،بايستي به ميزان۲برابرمجموع بن درختان قطع شده،درمحلي كه شهرداري(سازمان پاركهاوفضاي سبز)تعيين مي كندنهال بابن حداقل۱۰سانتي مترغرس نمايد.چنانچه مالك يامتقاضي به هردليلي توان كاشت آنها رانداشته مي تواند به سازمان پاركهاوفضاي سبزمراجعه وبا پرداخت هزينه غرس نهال يا ايجاد فضاي سبز به آن سازمان وكالت داده تا ازطرف ايشان درمحل هايي كه مورد نياز است، نهال يا فضاي سبز كاشت بنمايد.