بونسای چگونه گیاهی است؟

ارسال شده در: آموزش | 0

بونسای (دارسان): بخش اول

بونسای چگونه گیاهی است؟

قبل از جواب بهتر است سوال دیگری طرح گردد که بونسای به چه گیاهی گفته نمی شود؟

 

 

بونسای گیاهی نیست که از نظر توارثی پاکوتاه باشد. برای پاکوتاه شدن آن هیچ راه و روش سریعی وجود ندارد. در حقیقت بونسای هنر پرورش گیاهان به­صورت مینیاتوری است که شرایط محیطی مناسب مانند نور، آب، مواد غذایی، هوا و نگهداری از نظر کیفی و کمی مانند یک گیاه بزرگ با اندازه طبیعی برایش تنظیم شده است، اما نسبت ها در آن رعایت شده است و گیاهان (درختان، درختچه ها و پیچ ها) شکل طبیعی خود را در این اندازه حفظ میکند. پاکوتاهی با هرس و پرورش گیاهان در ظرفهای کم عمق حاصل می شود. از نظر لغت شناسی، ترجمه ژاپنی آن “درخت در گلدان” است. در بونسای، همخوانی گلدان و گیاه از نظر رنگ، اندازه و بافت دارای اهمیت زیادی است و درحقیقت هرکدام دیگری را تأیید و تعریف میکنند و مکمل یکدیگر هستند. فرهنگ چین و به ویژه ژاپن در آفرینش چشم‌انداز فضای سبز بر این است که کل طبیعت را یکجا به باغ منتقل کنند، نه مانند غربیها که بخشی از طبیعت را به عنوان باغ تلقی می‌کنند. ژاپنی‌ها طبیعت را دوست دارند، نه رونوشتی از آن را، و باغ‌سازی غربی را رونوشتی از طبیعت می‌دانند. بن‌سای نوعی از باغبانیِ هنری است که از قدیم در چین و ژاپن به روش‌های مختلف متداول بوده و هم اکنون کل جهان از این هنر بااطلاع هستند و کم و بیش آن را به‌طور نسبی به اجرا درمی‌آورند. از آنجا که پیراستنِ گیاه به صورت بن‌سای، شبیه­سازی شکل درخت در اندازه کوچک‌تر است، فرهنگستان زبان فارسی برای واژه بن‌سای برابر فارسی دارسان را برگزیده است.

درحقیقت بونسای عبارت است از تعادل بین ریشه و اندام هوایی و به همین علت باید شاخه های موجود شکل داده شوند و آنهایی که اضافی هستند، هرس شوند و تحت برنامه تغذیه و نگهداری خاص خود قرار گیرند. گیاهان بونسای تحمل حمله قارچها و حشراتی مانند شته­ها را ندارند و همانند درختان بزرگ نمی توانند از خود مقاومت نشان دهند و یا قدرت ریشه­های آنها در یافتن و جذب آب از ذرات خاک در حد اندام خودشان کم و کوچک است و نمی­توانند غذای خود را مانند درختان بزرگ از تجزیه کودهای حیوانی به دست آورند.

با اینکه نام بونسای به عنوان یک هنر بسیار مشکل مطرح شده است، اما برخلاف تصور، چندان هم مشکل نیست. با درک مفهوم بونسای به معنی نگهداری درخت در یک گلدان، مشخص خواهد شد که نگهداری گیاه بونسای خیلی مشکل تر از داشتن یک گیاه معمولی آپارتمانی نیست.

در گذشته دور، تصاویر گیاهان مینیاتوری با شاخه های پیچ درپیچ به شکل پرندگان و حیوانات را به نام “پون سای” می نامیدند. این لغت ریشه بونسای را ساخته است و هم اکنون با همین نام سالیانه میلیونها گیاه مینیاتوری تولید شده و از چین و ژاپن، به سایر کشورهای جهان صادر می شود.

بونسای یک کار علمی هنری نیست، بلکه سالها کار و تلاش روی یک گیاه و خلق یک اثر می باشد. گیاهان بونسای که در نمایشگاه ها و فروشگاه ها با قیمت نه چندان زیاد به معرض فروش گذاشته می شوند، از دید عامه مردم خیلی گران اند و این مسئله ارتباط بین این هنر با خریداران را کم میکند، اما مردم باید بدانند که هنر بونسای یک هنر زمان بر و پرخرج است.

اگرچه مهد گیاهان بونسای کشور ژاپن میباشد و از آنجا به غرب معرفی و صادر گردید، اما امروزه چین به علت ارزان بودن کارگر و عدم محدودیت مکانی، میدان دار صادرات این هنر است. البته   چینی ها طبق یک اصل، گیاهان گرمسیری و نیمه گرمسیری را جهت تولید درختان بونسای انتخاب میکنند، که حفاظت و نگهداری آنها در مناطق سرد و معتدله کمی دشوار است. اما چینی ها این مشکل را با تولید گلخانه های بزرگ و تربیت کارگران ماهر حل کرده و هم اکنون، با قلمه، گیاهان سه ساله ای را تولید میکنند که با یک هرس، دهها شاخه داده و شکل و شمایل گیاهان چند ساله را دارد. اخیراً کشورهای خاور دور مانند کره و تایوان، گیاهان بونسای را در گلخانه با قیمت متوسط و پایین تربیت می کنند. هرچند تربیت گیاهان ارزشمند قابل تعریف در آنها کمتر صورت میگیرد. ولی در کل، تولید انبوده گیاهان بونسای در آنها رضایت بخش است. همچنین کشورهایی نظیر اسرائیل و ایتالیا فعالیتهایی روی گیاهان زیتون، پسته و انار انجام داده اند که هیچ کدام در حد چین و ژاپن نمی باشد.

علاوه بر تربیت گیاهان بونسای در فضای بسته، در هوای باز نیز عمل پرورش بونسای امکان پذیر است که برای این مورد، از گیاهان مقاوم به سرما استفاده می شود. از مزایای بونسای گیاهان در هوای باز، گسترش و تنوع رنگ و بافت در آنها است که به مراتب قوی تو و بهتر از انواع فضای بسته هستند. در گیاهان بونسای در هوای باز، دستورات فصل بیشتر حاکم است تا هنرمند بونسای. هرچه سن گیاه بالاتر می رود و به بلوغ می رسد، چوب تنه شروع به قاچ خوردن میکند و ترک برداشته و سطح خاک از خزه پوشیده می شود. از آنجایی که بونسای گیاهان هوای آزاد شباهت بیشتری به نوع طبیعی آن دارند، افراد خبره بیشتر آنها را می پسندند.

اکثر گیاهان بونسای هوای آزاد متعلق به ژاپن می باشند و معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال و در بعضی مواقع بیشتر طول میکشد تا گیاه شکل طبیعی خود را پیدا کند. در حال حاضر گیاهان وحشی نیز به داخل گلدان برده می شوند، اما اینها فقط برای مشتریان داخل بوده و گیاهان صادراتی از انواع اهلی هستند. در این میان، گیاهان خیلی قوی که استعداد جالبی برای کار هنری دارند، نگهداری شده و بقیه با قیمت پایین تر صادر می شوند.

گردآوری: دکتر نسرین مجیدیان

قسمت گفتگوها بسته شد.